Benoemen wat u voelt: een lijst met emoties

Tekst van InnerlyTests, gemaakt met kunstmatige intelligentie op basis van de bronnen onderaan. De controle is redactioneel en is ook met AI uitgevoerd: geen psycholoog of andere professional in de geestelijke gezondheidszorg heeft deze inhoud beoordeeld. Laatst bijgewerkt: 2026-10-26.

Soms weet u dat u zich slecht voelt, of goed, maar kunt u niet precies zeggen wat het is. Deze lijst helpt u het woord te vinden. U begint bij een brede familie, zoals angst of verdriet, en komt uit bij preciezere woorden. Bij elk woord staat een zin over wanneer het vaak opkomt, en bij de meeste families staat een vraag om over na te denken.

Deze pagina is geen test en stelt geen diagnose. U hoeft niets te beantwoorden of aan te vinken: alleen te lezen.

Waarom benoemen helpt (wat onderzoek zegt)

Gevoelens onder woorden brengen lijkt een beetje te helpen. In een onderzoek met 30 volwassenen verminderde het kiezen van het juiste woord voor de emotie op een gezicht de activiteit van de amygdala, een hersengebied dat bij emoties betrokken is, meer dan een vergelijkbare taak zonder emotiewoorden (Lieberman en collega's, 2007). In andere laboratoriumstudies verminderde het benoemen van de emotie bij onaangename beelden de gerapporteerde onrust een beetje, en bij aangename beelden het plezier een beetje. Benoemen lijkt emoties in het algemeen af te zwakken, niet alleen de moeilijke. Opvallend genoeg verwachtten de deelnemers dat benoemen hen zich slechter zou laten voelen (Lieberman en collega's, 2011).

Buiten de laboratoriumbeelden kan het effect er anders uitzien. In een onderzoek met 88 mensen die erg bang waren voor spinnen, hadden degenen die hardop zeiden wat ze voelden tegenover een echte spin een week later een kleinere lichamelijke reactie. Maar ze zeiden net zo bang te zijn als de mensen in de andere groepen (Kircanski en collega's, 2012).

Onderzoekers bestuderen ook hoe precies mensen beschrijven wat ze voelen. Dat heet emotionele granulariteit, of emotiedifferentiatie. In een dagboekonderzoek gaven studenten die hun onaangename emoties duidelijker uit elkaar hielden vaker aan dat ze met die emoties omgingen, vooral als die heftig waren (Barrett en collega's, 2001). Emoties opmerken en uiten hoort ook bij de vaardigheden die Salovey en Mayer (1990) in het begrip emotionele intelligentie opnamen.

Het helpt om de grenzen te kennen. In een overzicht van 27 studies was het verband tussen emoties van elkaar onderscheiden en goed met situaties omgaan verwaarloosbaar tot klein (correlaties van 0,06 tot 0,15), en de meeste studies laten alleen een samenhang zien, geen oorzaak (O'Toole en collega's, 2020). Er zijn eerste aanwijzingen dat die precisie te trainen is door de woordenschat voor emoties uit te breiden, maar hoe dat zou werken moet nog worden onderzocht (Kashdan, Barrett en McKnight, 2015). Niemand heeft onderzocht of het lezen van een lijst als deze iets verandert. Gebruik hem als hulpmiddel om na te denken, niet als behandeling, en weet dat hij uw emotionele intelligentie niet meet.

Zo gebruikt u de lijst

Weet u niet waar u moet beginnen, stel uzelf dan twee vragen: is wat u voelt eerder aangenaam of onaangenaam? En is uw lichaam eerder onrustig of eerder stil? Deze twee vragen ordenen emotiewoorden in veel talen (Jackson en collega's, 2019) en wijzen al naar een paar families.
Ga naar de familie die het dichtst in de buurt lijkt en lees de woorden. Kies er een of twee. Er kan meer dan één tegelijk kloppen.
Als u wilt, maak deze zin dan op papier of hardop af: “Ik voel ___ omdat ___.” Zeggen, opschrijven en kiezen uit een lijst zijn verschillende manieren om gevoelens onder woorden te brengen (Torre en Lieberman, 2018).
Er is geen goed antwoord. De families zijn een manier van ordenen, geen wetenschappelijke indeling, en de zinnen bij elk woord hebben we zelf geschreven om vergelijkbare woorden uit elkaar te helpen houden. Het zijn geen definities.
Iets moeilijks benoemen kan het gevoel in het begin sterker maken. In sommige studies gebeurde dat wanneer mensen zelf woorden moesten bedenken, en het goede effect kwam later (Torre en Lieberman, 2018). U kunt stoppen wanneer u wilt.

Vreugde en rust

Enthousiasme: komt vaak op als iets wat u graag wilt bijna gaat gebeuren, of als u aan iets nieuws begint dat belangrijk voor u is.
Plezier: komt vaak op als iets grappig of luchtig is en u zin geeft om te lachen.
Tevredenheid: komt vaak op als dingen goed genoeg zijn en u op dat moment niets meer nodig hebt.
Trots: komt vaak op als u, of iemand die dicht bij u staat, iets heeft bereikt dat moeite kostte.
Dankbaarheid: komt vaak op als u merkt dat u iets goeds van iemand hebt gekregen.
Hoop: komt vaak op als een moeilijke situatie een mogelijke uitweg lijkt te hebben.
Opluchting: komt vaak op als een zorg voorbijgaat, of als iets beter afloopt dan u had verwacht.
Kalmte: komt vaak op als niets dringend uw aandacht vraagt en uw lichaam tot rust komt.

Om over na te denken: Waar voelde u zich de afgelopen dagen een beetje beter door, al was het maar even?

Warmte en verbondenheid

Genegenheid: komt vaak op als u voor iemand wilt zorgen of dicht bij iemand wilt zijn.
Bewondering: komt vaak op als iemand iets doet, of op een manier is, die u erg waardeert.
Medeleven: komt vaak op als u iemand ziet lijden en wilt helpen.
Vertrouwen: komt vaak op als u voelt dat u op iemand kunt rekenen zonder uzelf te hoeven beschermen.
Erbij horen: komt vaak op als u zich deel van een groep voelt, met ruimte voor u zoals u bent.

Om over na te denken: Bij wie voelde u zich onlangs op uw gemak, en wat deed die persoon daarvoor?

Verrassing en interesse

Verrassing: komt vaak op als iets anders gebeurt dan u verwachtte, ten goede of ten kwade.
Schok: komt vaak op na heftig, onverwacht nieuws of een heftige scène, als reageren moeilijk is.
Nieuwsgierigheid: komt vaak op als iets nieuws uw aandacht trekt en u er meer van wilt begrijpen.
Ontzag: komt vaak op bij iets moois of overweldigends dat groter lijkt dan uzelf, zoals een landschap of een muziekstuk.
Verwarring: komt vaak op als informatie niet in elkaar past en u niet goed weet wat u moet denken.

Om over na te denken: Wat verraste u de afgelopen dagen, en wat voelde u direct daarna?

Angst

Bezorgdheid: komt vaak op als uw gedachten steeds teruggaan naar een probleem dat nog kan gebeuren.
Zenuwen: komen vaak op voor iets belangrijks, zoals een examen, een gesprek of een presentatie, vaak met gewaarwordingen in het lichaam.
Ongerustheid: komt in het dagelijks taalgebruik vaak op als u verwacht dat er iets misgaat, soms zonder goed te weten wat. Het is niet hetzelfde als een angststoornis, die alleen een professional kan beoordelen.
Onzekerheid: komt vaak op als u twijfelt of u het aankunt, of dat u wel thuishoort waar u bent.
Doodsangst: komt vaak op als u een sterk, dichtbij gevaar voelt en uw lichaam wil vluchten of verstijft.

Om over na te denken: Waar bent u precies bang voor? Is er een kleine, concrete volgende stap?

Als u bang bent voor iemand die dicht bij u staat, is het niet overdreven om dat serieus te nemen. Praat met iemand die u vertrouwt of neem contact op met een hulpdienst.

Boosheid

Ergernis: komt vaak op bij kleine, herhaalde irritaties, zoals lawaai, vertraging of onderbrekingen.
Ongeduld: komt vaak op als iets langer duurt dan het volgens u zou moeten.
Frustratie: komt vaak op als u moeite doet en iets in de weg staat van wat u wilde.
Verontwaardiging: komt vaak op als u onrecht ziet, tegenover uzelf of tegenover iemand anders.
Wrok: komt vaak op als een oude pijn nooit is uitgepraat en de boosheid terugkomt wanneer u eraan denkt.

Om over na te denken: Op welke grens of welke behoefte van u zou deze boosheid kunnen wijzen?

Boosheid voelen is iets anders dan agressief handelen. Als boosheid overgaat in de wens om iemand anders of uzelf pijn te doen, zoek dan hulp.

Verdriet

Teleurstelling: komt vaak op als iets of iemand achterblijft bij wat u had gehoopt.
Gekwetstheid: komt vaak op als iemand die belangrijk voor u is iets zei of deed waardoor u zich gekwetst voelde.
Eenzaamheid: komt vaak op als u de verbinding mist die u graag zou hebben, ook als er mensen om u heen zijn.
Rouw: komt vaak op na een verlies: van een persoon, een relatie, een plan, een levensfase.
Moedeloosheid: komt vaak op als u de energie mist om aan iets te beginnen of ermee door te gaan.

Om over na te denken: Wat bent u kwijtgeraakt, of wat mist u? Met wie zou u erover kunnen praten?

Als verdriet of moedeloosheid al een paar weken duurt, of zwaar op uw dagelijks leven drukt, ga dan naar uw huisarts of een psycholoog. U hoeft niet te wachten tot het erger wordt.

Schaamte en schuld

Verlegenheid: komt vaak op na een ongemakkelijk moment in het bijzijn van anderen, en gaat meestal snel voorbij.
Schaamte: komt vaak op samen met de neiging om u te verstoppen, alsof anderen iets slechts in u zouden zien.
Schuldgevoel: komt vaak op als u denkt dat u iets verkeerd hebt gedaan en het wilt goedmaken.
Spijt: komt vaak op als u nadenkt over wat u anders had gedaan.
Vernedering: komt vaak op als iemand u kleineert of belachelijk maakt, vaak in het bijzijn van anderen.

Om over na te denken: Als iemand die u dierbaar is in dezelfde situatie zat, zou u dan tegen die persoon praten zoals u nu tegen uzelf praat?

Als iemand in uw omgeving u vaak vernedert of kleineert, is dat niet uw schuld, en het is de moeite waard om steun te zoeken.

Weinig energie

Niet alles wat we voelen ziet eruit als een emotie. Soms is het een gebrek aan energie of interesse.

Verveling: komt vaak op als wat u doet uw aandacht niet vasthoudt of geen zin lijkt te hebben.
Moeheid: komt vaak op na lichamelijke of geestelijke inspanning, of na te weinig rust.
Uitputting: komt vaak op als moeheid zich opstapelt en rusten niet meer genoeg lijkt.
Onverschilligheid: komt vaak op als iets wat er vroeger toe deed u niet meer raakt.
Leegte: komt vaak op als het gevoel bijna niets te voelen, of dat er iets betekenisvols ontbreekt.

Om over na te denken: Heeft dit meer te maken met uw lichaam, met uw hoofd of met wat er om u heen gebeurt?

Moeheid die niet overgaat, verlies van plezier of een gevoel van leegte dat weken aanhoudt, verdienen een gesprek met uw huisarts of een psycholoog.

Gemengde gevoelens

Vaak voelt u meer dan één ding tegelijk. Dat komt veel voor. In een onderzoek met meer dan 800 volwassenen in de Verenigde Staten vielen de emoties die mensen bij korte video's rapporteerden in 27 soorten uiteen, maar zonder scherpe grenzen ertussen (Cowen en Keltner, 2017). Sommige woorden zijn van zichzelf al gemengd:

Gemis: combineert genegenheid en verdriet. Het komt vaak op als u iemand, een plek of een periode in uw leven mist.
Jaloezie: mengt vaak de angst om iemand, of iets belangrijks, te verliezen met boosheid of onzekerheid. Jaloezie geeft niemand het recht om een ander te controleren.
Nostalgie: mengt vaak vreugde en verdriet als u terugdenkt aan iets moois dat voorbij is.

Op zoek naar een emotiewiel?

De bekendste emotiewielen zijn hulpmiddelen om over emoties te leren en te praten. Het “Feeling Wheel” bijvoorbeeld verscheen in 1982 in een tijdschrift voor transactionele analyse als hulpmiddel om het bewustzijn van emoties te vergroten (Willcox, 1982). Geen enkel wiel is de officiële kaart van de emoties, en deze lijst is er geen versie van.

We kozen om twee redenen voor een lijst. Emoties lopen zonder scherpe grenzen in elkaar over (Cowen en Keltner, 2017), en een tekening met losse vakken verbergt dat. En emotiewoorden betekenen niet in elke taal precies hetzelfde (Jackson en collega's, 2019). Daarom verschillen sommige woorden op deze lijst van taal tot taal, in plaats van woord voor woord vertaald te zijn.

Wanneer hulp zoeken

Deze lijst is geen diagnose en zegt niet of u een psychisch probleem hebt. Angst, boosheid en verdriet horen bij het leven. Praat met een psycholoog, uw huisarts of een andere professional in de geestelijke gezondheidszorg als een gevoel heel heftig is, al weken duurt of uw slaap, werk, studie of relaties in de weg zit. Het is ook de moeite waard om met iemand te praten als u het al lange tijd heel moeilijk vindt om op te merken of te beschrijven wat u voelt.

Als u gedachten hebt om uzelf iets aan te doen of een einde aan uw leven te maken, of als u zich niet veilig voelt, zoek dan nu hulp: bij iemand in uw buurt die u vertrouwt, bij de lokale hulpdiensten of bij een hulplijn voor emotionele steun in uw land. Op zo'n moment om hulp vragen is niet overdreven. Deze site biedt geen medische of psychologische zorg.

Verder lezen

Wilt u verder nadenken over een thema? Deze tests voor zelfreflectie hebben elk 4 vragen. Ze meten geen emoties en stellen geen diagnose.

Slijtagesensor: Herkende u zich vooral in moeheid of uitputting, dan helpt de Slijtagesensor u om na te denken over uw emotionele vermoeidheid, en de bijbehorende gids loopt de vragen langs over waar die vandaan kan komen.
Interne Ruis: Blijft een zorg maar door uw hoofd malen, dan nodigt Interne Ruis u uit om na te denken over de gewoonte om te piekeren.
Waarde Radar: Komen schaamte of schuldgevoel vaak op, dan nodigt Waarde Radar u uit om na te denken over hoe u uw eigen waarde ziet.